Stenogram a znaczenie kolejności wypowiedzi w przygotowanym zapisie

W trakcie przepisywania rozmowy z pliku audio bardzo szybko okazuje się, że najwięcej trudności nie wynika z samego pisania, lecz z konieczności właściwego odczytania tego, co naprawdę zostało powiedziane. Nagranie może zawierać dłuższe przerwy, zmiany tematu, poprawianie własnych wypowiedzi lub fragmenty wypowiadane bardzo cicho. Transkrypcja nagrań wymaga zatem jednoczesnego słuchania i zapisywania informacji w sposób uporządkowany.

Przy łatwych rozmowach wystarcza zwykle rozpoznanie kolejnych wypowiedzi, jednakże przy bardziej złożonym materiale dochodzi identyfikacja osób, administrowanie kolejności a także zaznaczanie miejsc, których nie można jednoznacznie odczytać. Ważne jest również rozróżnienie pośród zapisem dosłownym a treścią po redakcji. W pierwszym przypadku pozostawia się naturalne cechy mowy, tj. powtórzenia czy niedokończone zdania. W drugim można ograniczyć elementy utrudniające lekturę, jednak każda ingerencja w treść powinna posiadać dany cel i nie może prowadzić do zmiany znaczenia wypowiedzi.

Duże znaczenie ma jakość samego nagrania. Plik zarejestrowany w cichym pomieszczeniu daje zupełnie inne sposobności niż materiał pochodzący z miejsca, w którym słychać ruch uliczny, pracujące urządzenia lub kilka rozmów prowadzonych jednocześnie. Problematyczne bywają także nagrania z telefonu, gdy urządzenie znajduje się daleko od osoby mówiącej. W takich warunkach pojedyncze słowa mogą być skomplikowane do rozpoznania, a próba odtworzenia ich jedynie na podstawie kontekstu prowadzi do ryzyka błędu. W praktyce całkiem dobrze pozostawić oznaczenie niezrozumiałego fragmentu niż wpisać frazę, które jedynie wydaje się prawdopodobne. Przy dłuższych materiałach przydaje się też oznaczanie czasu nagrania. Pozwala ono bardzo szybko wrócić do dokładnie określonej wypowiedzi i porównać zapis z oryginalnym plikiem. Ma to znaczenie szczególnie wówczas, gdy dokument będzie analizowany przez osoby, które nie uczestniczyły w rozmowie.

W materiałach związanych z postępowaniem prawnym sposób opracowania zapisu może posiadać dodatkowe znaczenie. Transkrypcja do sądu powinna przedstawiać tekst nagrania w sposób czytelny, ale bez swobodnego interpretowania wypowiedzi uczestników. Nie trzeba poprawiać sensu zdania tylko dlatego, że rozmówca użył błędnej formy językowej albo przerwał wypowiedź w połowie (więcej:transkrypcja do sądu cennik). Jeżeli już na nagraniu występuje kilka osób, niezbędne jest konsekwentne oznaczanie ich wypowiedzi. Jeszcze trudniejsza sytuacja pojawia się przy mówieniu jednoczesnym, ponieważ wtedy nie za każdym razem da się ustalić pełną tekst obu wypowiedzi. W tak zaistniałej okoliczności warto zaznaczyć nakładanie się głosów, zamiast tworzyć na pozór kompletny zapis. Znaczenie mogą mieć również dłuższe pauzy, śmiech, podniesiony głos czy odgłosy wskazujące na reakcję uczestników, jeżeli już są wyraźnie słyszalne i ważne dla przebiegu rozmowy.

W współzależności od celu dokumentu stosuje się różnorodne sposoby przedstawiania materiału. Stenogram może być przygotowany w formie bardzo zbliżonej do rzeczywistego przebiegu rozmowy, z zachowaniem kolejności wypowiedzi i charakterystycznych elementów mowy. Przy innych zastosowaniach treść może zostać uporządkowany tak, by łatwiej było wyszukać dokładnie sprecyzowane informacje, bez zmieniania ich znaczenia. W obu przypadkach istotna pozostaje konsekwencja przy stosowaniu oznaczeń oraz dokładne sprawdzanie nazwisk, dat, liczb i nazw własnych. To właśnie takie detale są podatne na pomyłki, w szczególności gdy dźwięk jest niewyraźny albo rozmówca posługuje się mało znanym określeniem. Przy pracy z nagraniem warto także pamiętać, że treść nie oddaje wszystkich cech komunikacji ustnej. Nie każdą intonację czy emocję można dobitnie opisać, dlatego zapis powinien oddzielać to, co naprawdę wynika z nagrania, od interpretacji osoby przygotowującej dokument.

Warto zobaczyć: transkrypcja nagrań.